સુરત, 30 ઓગસ્ટ 2025 – આજે ગણપતિ સ્થાપનાનો ચોથો દિવસ પૂરો થવા આવ્યો છે, અને સુરત શહેર ગાઢ ભક્તિમય ઉત્સાહમાં સુકાત થઈ રહ્યું છે. બપોરથી સાંજ સુધી “ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા…” ના જયઘોષ પંડાલોથી અને ગલી-મોહલ્લાઓમાં ગુંજે છે.ધાર્મિક મહિમાઆ ચોથી દિવસે પણ સુરતના બધા પંડાળાઓમાં, ખાસ કરીને ઉધના સહિતના વિસ્તારોમાં, આરતી, ભજન અને શાસ્ત્રીય પાઠ દ્વારા ભક્તિ-મય અકટતા જળવાય છે.
પરિવાર-પીઠમાં પરંપરાગત પૂજાઓ અને ખાસ કરીને બાળકોનું ઉમંગ, ભજન-સંગીતમાં રસ, દરેક ઘરમાં જોવા મળે છે.ઉધના અને સુરત: જનપદ-ગણપતિઉધના ગામ “મહાગણપતિ” તહેવાર માટે જાણીતા છે અને આજે પણ તે વિસ્તારનો પ્રખ્યાત પંડાલ છે.સુરતમાં સૌથી પ્રથમ લોકપ્રિય ગણપતિની સ્થાપના ગોપીપુરા સ્થિત હિંદુ મિલન મંદિરમાં ૧૯૪૨માં કરવામાં આવી હતી.
આથી, સુરતની આધુનિક ગણેશોત્સવની શરૂઆત ગોપીપુરામાં ૧૯૪૨માં થઈ હતી.ગણેશોત્સવની શરુઆતનો ઇતિહાસભારતમાં જાહેરરૂપે ગણેશોત્સવ ઉજવવાની પરંપરા લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર ટીલકએ 1893માં શરૂ કરી.તેમણે બ્રિટિશ સરકાર સામે લડવા માટે લોકોમાં એકતા, રાષ્ટ્રપ્રેમ અને સામાજિક ચેતના જગાવવાનો વિચાર કર્યો.તે સમયના અંગ્રેજ શાસન હેઠળ મોટા સભાઓ કે જાહેર મીટિંગ પર કડક પ્રતિબંધ હતો, પરંતુ ધાર્મિક તહેવારોની મંજુરી હતી.ટીલકે આ જ માર્ગ અપનાવ્યો અને પુણેમાં 1893માં પ્રથમ જાહેર ગણેશોત્સવની સ્થાપના કરી.
શરુઆતની તારીખ: 1893, શ્રાવણ વદ ચતુર્થી (પુણે).શરુ કરનાર: લોકમાન્ય ટીલક.શા માટે શરૂ કર્યો: લોકોમાં એકતા, રાષ્ટ્રપ્રેમ અને સામાજિક જાગૃતિ લાવવા, બ્રિટિશ વિરુદ્ધ સંઘર્ષમાં સમાજને સંગઠિત કરવા.સંઘર્ષ: બ્રિટિશોની નજર રાખવામાં આવતી, તેથી રાષ્ટ્રીય ચળવળ ધાર્મિક કાર્યક્રમોની આડમાં આગળ ધપાવવામાં આવી.આ સંઘર્ષમાંથી બહાર આવીને આજનો ગણેશોત્સવ માત્ર ધાર્મિક જ નહિ, સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય એકતાનો પ્રતીક પણ બની ગયો છે.સુરક્ષા અને સજ્જતા: પોલીસ તેમજ મહાનગરપાલિકાસુરત પોલીસ દ્વારા દરેક મુખ્ય માર્ગ અને પંડાળાની આસપાસ સલામતીના કડક વ્યવસ્થાઓ ઊભી કરવામાં આવી છે—CCTV, ટ્રાફિક નિયંત્રણ, અને બંદોબસ્તથી ભક્તોને આરામદાયક ઉજવણીનો અનુભવ થયો છે.મહાનગરપાલિકાએ પણ જાણીતા કામગીરી કરી: પંડાળાઓ આસપાસ તાત્કાલિક કચરો ઉઠાવવાનું સુનિશ્ચિત કર્યું, સ્વચ્છતા માટે તાત્કાલિક કામગીરી, અને આરોગ્ય સુવિધાઓ—આ બધું તહેવારને અત્યુત્તમ બનાવે છે.
આ બંને વિભાગોનો સહયોગ તહેવારને વ્યવસ્થિત, સલામત અને સ્મરણિય બનાવે છે.પર્યાવરણ-મૈત્રીપૂર્ણ પહેલસુરતમાં માટીના (Eco-friendly) ગણેશજીને લગતું પરિવર્તન ઝડપથી જોવા મળ્યું છે.ખાસ કરીને ઉધાનામાં જનજાગૃતિ દ્વારા પ્લાસ્ટર-આધારિત પ્રતિમાઓને બદલે પર્યાવરણ-મૈત્રીપૂર્વકની સ્થાપનાને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે.ઉત્સાહ અને સાંસ્કૃતિક માહોલજોકે ચાર દિવસ પૂર્ણ થયા છે, પરંતુ પંડાળાઓમાં કલાકો સુધી ચાલતા સંગઠિત કાર્યક્રમો, ઢોલ-તાશા, નૃત્ય, ભજન-સંગીત, રંગોળી—આ બધું ઉત્સાહમાં ગૂંથાયેલું છે.
દરેક વિસર્જન સાથે “આગળના વર્ષ બાપ્પા લવકર યા” એ ભાવનાનો ઉદ્દઘોષ દરેક મૂખેથી સપ્ટાઈ રહ્યો છે.સિદ્ધાંત અને સાંસ્કૃતિક સંદેશઆ ચોથી સવારે સ્પષ્ટ થાય છે કે સુરતનો ગણેશોત્સવ માત્ર ધાર્મિક ઉજવણી નહિ પરંતુ સામાજિક, સંસ્કૃતિ, સુરક્ષા અને પર્યાવરણ-પ્રેમનો પણ પર્વ છે.1893માં લોકમાન્ય ટીલકે પુણેમાં જાહેર ગણેશોત્સવની શરૂઆત કરી અને 1942માં ગોપીપુરાથી સુરતમાં એની પરંપરા શરૂ થઈ.આજે તે ઉધના- મહાગણપતિ સુધી વિસ્તરી ગયો છે.પોલીસની સુરક્ષા અને મહાનગરપાલિકાની સેવાઓ દ્વારા આ તહેવાર ઢીંગો નહીં—ભક્તિ, ભવ્યતા અને સમાજ-પ્રેરણા સાથે ઉજવાઈ રહ્યો છે.
✍️ જર્નલિસ્ટ– યોગેશભાઈ દેવરે
